Ga naar de startpagina

Het laatste nieuwsGa naar de verslagenBekijk de komende evenementen in de kalenderGa naar de uitslagenGa naar het discussie forumTrainings tipsLinks naar andere pagina'sMeest gestelde vragen

Nieuws actueel
21 jan 2018
Nieuwigheid voor lopers van de M&U Cup in de 6u van Stein
15 jan 2018
In memoriam Cor Westhuis
14 jan 2018
Wouter Huitzing wint Spine Challenger 108 mijl
7 jan 2018
Sri Chinmoy Inspiration Marathon
Nieuws in 2018
Nieuws in 2017
Nieuws in 2016
Nieuws in 2015
Nieuws in 2014
Nieuws in 2013
Nieuws in 2012
Nieuws in 2011
Nieuws in 2010
Nieuws in 2009
Nieuws in 2008
Nieuws in 2007
Nieuws in 2006
Nieuws in 2005
Nieuws in 2004
* December
* 31 dec 2004: Silvester Marathon (SM-Loop)
* 31 dec 2004: Zestig van Texel: 60 km voor 80% vol
* 30 dec 2004: Atletieknummers en records
* 29 dec 2004: Voorinschrijvingen E314 Border Bridge Marathon
* 29 dec 2004: Papanikitas en Bogar favorieten voor zege
* 28 dec 2004: Koude geselt lopersschare 3e Schipholloop (1980)
* 27 dec 2004: De nieuwe IAU staat in 2005 voor een grote uitdaging
* 26 dec 2004: Elfsteden Estafette afgelast, Ultraloop gaat door
* 26 dec 2004: Proposal to Increase Fairness of IAAF Overall World Rankings
* 26 dec 2004: Historisch overzicht van de Marathon- & Ultracup
* 23 dec 2004: Voorinschrijvingen 6u van Steenbergen
* 23 dec 2004: Wie waren de besten in het NL-ultralopen van 2004 ?
* 22 dec 2004: FAF Schinnen: uitstappen kost geld
* 22 dec 2004: Ultra Bierloop (15/5)
* 21 dec 2004: Boscross marathon Diever
* 21 dec 2004: Voorinschrijvingen MLP 16/1
* 21 dec 2004: Nature Marathon La Roche gaat toch door.
* 20 dec 2004: Voorinschrijvingen 50 km Soerendonk
* 20 dec 2004: Crossen in Diever
* 20 dec 2004: Silvestermarathon Meerssen (31/12)
* 19 dec 2004: Pafor Marathon Cyprus (6/3)
* 17 dec 2004: IAAF drastically skew their Road Rankings
* 17 dec 2004: Nogmaals de IAAF World Rankings
* 17 dec 2004: Lanzarote Marathon
* 17 dec 2004: Herdenkingsjaar Marokko Nederland 2005
* 17 dec 2004: Ronde van de Haarlemmermeer (1977 en) 1978
* 16 dec 2004: Marathon Apeldoorn erkende kwalificatiemarathon.
* 16 dec 2004: Koude wind en warme erwtensoep
* 16 dec 2004: Felix Limo, onder de grootsten van 2004 maar een kleintje?
* 16 dec 2004: 'Niet lullen, maar lopen' (Texel 1993)
* 15 dec 2004: Deelname aan de Marathon- & Ultracup 2005
* 15 dec 2004: Great Workouts for Popular races by Owen Anderson
* 15 dec 2004: Perfect parcours Purmerbos Marathon
* 14 dec 2004: IAU Formed... (1984)
* 13 dec 2004: 2005 Italian ultra calendar
* 13 dec 2004: Verslag Null lauf
* 12 dec 2004: Over puntentabellen
* 12 dec 2004: Hardloopgroeten uit Halfweg
* 10 dec 2004: ‘Ik kreeg 'm niet te pakken: alles was verkleumd.’ (Haarlemmermeer 1993)
* 9 dec 2004: Start Purmerbos marathon vervroegd!!!
* 8 dec 2004: Juiste tijd - juiste plaats
* 8 dec 2004: 'Pas na middernacht gaan sommigen er vandoor' (1999/2000)
* 7 dec 2004: Ultralopen en marathons in de Sahara
* 7 dec 2004: Nieuw: Marathon Hoorn
* 6 dec 2004: Onduidelijkheid over Nature Marathon La Roche-en-Ardenne
* 6 dec 2004: Waardering bij Limburg Trofee
* 5 dec 2004: Spartathlon-lezing in Potvis op Texel 27/3
* 4 dec 2004: Trainingsadvies voor ultramarathon
* 4 dec 2004: Marathon Plus in 2005 weer elk kwartaal
* 3 dec 2004: Peter Stein, Gerrit Van Rotterdam, Dirk Westerduin, en de basis
* 3 dec 2004: Schipholloop op laatste nippertje gered (Ronde om de Haarlemmermeer 1992)
* 2 dec 2004: Databyte zes uur Steenbergen (23/1)
* 2 dec 2004: Persbericht DataByte zes uur Steenbergen (23/1)
* 2 dec 2004: Duurlopen is unieke eigenschap van de mens
* November
* Oktober
* September
* Augustus
* Juli
* Juni
* Mei
* April
* Maart
* Februari
* Januari
Nieuws in 2003
Nieuws in 2002
Nieuws in 2001
Nieuws in 2000
Nieuws in 1999
AltaVista
Zoek:
Discussies
Het web


 
NIEUWS van December 2004
 
NRC zaterdag 20 november 2005, Wetenschapsbijlage, p. W7

Ausdauer

Hendrik Spiering

DUURLOPEN IS UNIEKE EIGENSCHAP VAN DE MENS

Langdurig rennen is een uitzonderlijk gedrag voor een primaat. Alleen de mens kan het, sinds een paar miljoen jaar geleden. Maar de functie is onduidelijk.

LANGDURIG kunnen rennen (duurlopen) is een belangrijke eigenschap van het mensengeslacht Homo, waartoe ook de moderne mensen behoren. Het is een eigenschap die ontbreekt bij alle andere primaten. Deze voor de evolutie van de mens belangrijke conclusie wordt getrokken door Amerikaanse bioloog Dennis Bramble en de antropoloog Daniel Lieberman (Science, 19 nov).

Bramble en Lieberman baseren zich van de lichamelijke aanpassingen aan duurlopen op een analyse bij de moderne mens en zijn directe voorgangers (vooral Homo erectus, die ca. 1,8 miljoen jaar geleden in Afrika ontstond). Rechtoplopen, op twee benen, doen de voorouders van de mens al sinds vijf tot zeven miljoen jaar geleden, sinds de afsplitsing van de chimpanseelijn. Tweebenigheid is zelfs het kenmerk bij uitstek van die voorouderlijke mensenlijn, die waarschijnlijk begint bij Sahelanthropus (ca. 6,5 miljoen jaar oud) en via Australopithecus (ca. 5 tot 2 miljoen jaar geleden) en Kenyanthropus (2,5 miljoen jaar geleden) uitmondt in het geslacht Homo.

De uniekheid van het menselijke rechtoplopen is altijd benadrukt, maar aan het menselijke hardlopen is in het evolutionaire onderzoek nooit veel belang gehecht, waarschijnlijk omdat altijd gekeken werd naar de sprint. Op de korte afstand wordt de mens door de meeste andere zoogdiersoorten voorbijgelopen. Een mens haalt hooguit 10 meter per seconde, gedurende 15 seconden. Een antilope of een hazewindhond haalt 20 meter per seconde, minuten lang.

Maar wat betreft duurlopen langdurig en kilometerslang rennen blijkt de mens wel degelijk heel goed mee te komen met klassieke `rennende dieren', zoals de hond en het paard, een uitzonderlijke eigenschap voor een primaat. De gemiddelde snelheid voor duurloop van zoogdieren (op vier poten, in theorie altijd sneller dan op twee) van 65 kilo is 3 tot 4 meter per seconde. Mensen al naar gelang de getraindheid halen 2 tot 6 meter per seconde. Recreatielopers halen gemakkelijk 3 tot 4 meter per seconde. In galop gaan paarden en honden wel veel harder dan de mens (7 à 8 meter per seconde), maar paarden blijken bij nader inzien galop meestal niet langer dan tien à vijftien minuten vol te houden, het gemiddelde over een dag rennen wordt al gauw 5 meter per seconde. Getrainde mensen kunnen paarden op de extreem lange afstand gemakkelijk bijhouden. Een beetje hardloper haalt 20 km, en sommigen halen wel 42,2 km op een dag, of nog meer. Niet gek: het gemiddelde van Afrikaanse wilde honden is 10 km op een dag, wolven halen een gemiddelde van 19 km per dag. Hardlopen kost mensen relatief veel energie, maar gek genoeg is de grafiek van dat energieverbruik relatief plat: iets meer of minder hardlopen kost niet veel minder of meer energie in tegenstelling tot veel van de andere hardloopzoogdieren die een steile U-vormige grafiek hebben, met duidelijke voorkeuren voor snelheden in galop of draf. Een mens is veel flexibeler, aldus Bramble en Lieberman.

Dit is al een opmerkelijke conclusie, maar de bioloog en de antropoloog geven ook aan welke anatomische veranderingen van de mens ten opzichte van zijn voorganger Australopithicus en zijn neef de chimpansee, hem vanaf de voorouder Homo erectus uitmuntend geschikt maken voor duurloop: lange lichaamsvorm, lossere beweging van het hoofd (belangrijk voor stabilisatie) brede schouders, langere benen, langere nekspieren, kortere tenen, langere achillespees, kortere voorarmen (= bij rennen veel energiezuiniger, doordat zwaaien van armen minder zwaar is), de krachtige bilspieren, enzovoorts. Sommige vernieuwingen, zoals de kortere tenen, zijn al terug te vinden bij Homo habilis (ca. 2 miljoen jaar geleden). Ook het zweten een uniek menselijk verschijnsel is erg belangrijk bij duurloop, om af te koelen. De grote hoeveelheid van deze aanpassingen aan lange-afstandlopen sterkt Bramble en Lieberman in de overtuiging dat het vermogen tot duurlopen geen toevallige bijkomstigheid van het rechtoplopen is. Er zijn echt aparte evolutionaire aanpassing voor nodig geweest. Beide onderzoekers opperen dat misschien een gunstige selectiedruk voor duurloop ontstond omdat het erg handig kan zijn bij het aaseten (je bent er eerder dan de concurrenten) en bij de jacht: uit historische tijden is bekend dat aboriginals in Australië kangoeroes vingen door er urenlang achteraan te rennen: uiteindelijk viel de opgejaagde kangoeroe dodelijk vermoeid neer, maar de aboriginal niet.

Bij latere, veel recentere evolutionaire ontwikkelingen, ca. 30.000 jaar geleden, werd hardlopen minder belangrijk. Door de uitvinding van de pijl en boog was het niet meer nodig gevaarlijke prooidieren dicht te naderen om ze te doden. De huidige liefhebberij in hardlopen heeft dus een lange evolutionaire geschiedenis, zo besluiten Bramble en Lieberman hun review en synthese van het beschikbare onderzoek over de hardlopende mens.

Copyright: NRC Handelsblad

Voetnoot Martien Baars. Na lezing van het artikel van Hendrik Spiering dat verwijst naar Science van 19 november, bleek mij vandaag dat de originele publicatie van Bramble & Lieberman niet in Science maar in Nature 18 november verschenen is: Bramble, D.M. & D. E. Lieberman, 2004. Endurance running and the evolution of Homo. Nature 432, 345-352.
In Science van 19 nov. werd dit uitvoerige Nature-artikel vervolgens besproken (Zimmer, C., 2004. Faster than a hyena? Running may make humans special. Science 306, 1283)
 

 
[ top pagina ]